Jest niezbędne i konieczne uświadomić sobie, że zarówno rządzący jak i my wszyscy, odpowiedzialni jesteśmy za przystosowanie się do nowej demokracji europejskiej.

My, tutaj dziś zebrani, odpowiedzialni jesteśmy szczególnie za nasze miejsce w Europie poprzez nasz udział w promocji języka, kultury i tradycji polskich.

Konfrontacja naszego społeczeństwa w kraju z nową rzeczywistością europejską nie jest łatwa, gdyż nie dysponuje ono w większości elementarną wiedzą i narzędziami w postaci znajomości języków obcych. Na nas, zamieszkałych w zachodniej Europie od wielu lat, spadają nowe obowiązki i odpowiedzialności za nasze miejsce w zintegrowanej Europie.

Czy wystarcza nam dziś siły i odwagi aby odnaleźć się w nowym porządku społeczeństw europejskich?

Jakie nowe zadania i wyzwania powinniśmy wziąć pod uwagę, aby wzbogacać naszą kulturą, historią i językiem zintegrowaną Europę?

W jednym z przemówień, nasz Ojciec Święty Jan Paweł II z wielkim szacunkiem wyraża się o emigrantach:

Bogactwem nas, emigrantów, jest więc duchowe i kulturowe dziedzictwo, które winniśmy zachować i pielęgnować, z niego czerpać zachowując tożsamość i świadomość własnych wartości i przekazywać je nie tylko dzieciom we własnej rodzinie, lecz promieniować w środowisku, w którym przyszło nam mieszkać i żyć.

Należy podejmować wysiłek integracji poprzez włączanie się w realne życie kraju osiedlenia, ale też promować i przekazywać to bogactwo, które nosimy w sobie w postaci wiary, kultury i języka ojczystego.

Emigracja to również pewna misja – a nade wszystko pewna służba.

Jeżeli potrafimy być solidarni, potrafimy odnajdywać się i tworzyć mocne środowiska w postaci organizacji, stowarzyszeń, klubów czy szkół - to możemy dać z siebie wiele, ale również i zyskać niezwykle wiele.

Zorganizowanie i zintegrowanie tych środowisk, szczególnie ważnych dla przyszłości i miejsca naszego języka w Europie ma kluczowe znaczenie, aby znać, rozumieć, zyskiwać wzajemne zaufanie i hartować nasze umiejętności w procesie współdziałania i współpracy.

Język i kultura naszego narodu wciąż żyje poza granicami naszego kraju.

Zastanówmy się jaką rolę ma spełniać nasz język w zintegrowanej Europie?

W historii naszego narodu, zarówno w kraju jak i za granicą, język nasz był głównym elementem, który łączy zawsze Polaków w walce o przetrwanie i niepodległość, jest podstawowym czynnikiem poczucia związków emigracji polskiej z Ojczyzną.

Nie bez racji Karol Libelt, nasz wielki filozof i eseista powiedział, że „język jest krwią naszego narodu". Języka nie tylko trzeba uczyć, ale używać go na co dzień, aby pozostał on zawsze żywy.

W przeszłości istotną funkcją naszego języka było integrowanie z krajem Polaków rozproszonych po całym świecie, zesłanych na Syberię, wypędzonych na zachód Europy represjami zaborców, bądź też emigrujących na różne kontynenty w poszukiwaniu chleba.

Aktualnie powinniśmy zabiegać o to, aby język polski zachował swoją obecność i wartości w zjednoczonej Europie.

Nie może on spełniać roli ograniczonej do porozumiewania się w wąskim zakresie komunikacji międzynarodowej. Nie chodzi o to, aby język nasz konkurował z językami międzynarodowymi jak angielski, francuski czy niemiecki lecz, aby stał się tym językiem, który będzie najważniejszym narzędziem porozumiewania się krajów Europy Centralnej.

Stanęliśmy więc przed nowym wyzwaniem. Język polski jako 6-ty język w Unii Europejskiej powinien stać się głównym językiem środkowo-europejskim, a więc być łącznikiem w komunikacji tej części Europy.

Język nasz jako słowiański, oparty na gramatyce łacińskiej jest łatwiej dostępny dla cudzoziemca.

Od wielu lat obserwujemy zmianę stosunku państw zachodnich wobec Polski. Kraj nasz stał się terenem inwestycji ekonomicznych i handlowych, przyczółkiem dla wielu przedsiębiorstw zagranicznych, których działalność przyczyniła się do ogólnego rozwoju Europy Środkowej i Wschodniej przyspieszając przygotowania do wejścia do Unii Europejskiej.

Aby zilustrować Państwu jak w praktyce realizuje się wzrost zainteresowania językiem polskim, posłużę się przykładem sytuacji we Francji.

Elementem strategicznym w przygotowaniach przystąpienia Polski do Unii Europejskiej było wprowadzenie języka polskiego do szkół francuskich w formie sekcji językowych i kursów dodatkowych na różnych szczeblach nauczania. Obecność języka i kultury polskiej ujęte w specjalne programy szkolnictwa francuskiego, przyczyniają się do promieniowania naszego kraju w tak nośnym środowisku jak środowisko szkolne. Zjawisko to uważamy za jeden z pozytywnych elementów zmierzjących do pełnej integracji europejskiej. Nauczanie więc języka polskiego na emigracji od najmłodszych lat otwiera bowiem młodzieży drogę do dwu i wielokulturowości i ułatwia opanowanie innych języków.

Takie podejście do uplasowania języka polskiego w systemie edukacji francuskiej, wzmacnia i wzbogaca współpracę pomiędzy systemami edukacyjnymi Francji i Polski.

Obecnie we Francji języka polskiego naucza się w 70 szkołach podstawowych, w 10 gimnazjach i w 10 liceach. Sytuacja języka polskiego w szkołach wyższych również nie przedstawia się zadawalająco.

Mimo, że od 15 – tu lat wymiana handlowa między obu krajami stale wzrasta wysiłki w kierunku włączenia języka polskiego do programów szkół wyższych napotykają na trudności. Tylko w 14 – tu wyższych uczelniach istnieją kursy języka i cywilizacji polskiej.

Większość zainteresowanych to młodzież pochodzenia polskiego, która pragnie pogłębić nie tylko znajomość języka , ale poznać bliżej kraj swoich przodków, jego kulturę i historię.

Jednakże pewien procent studentów rekrutuje się z rdzennych rodzin francuskich..

W wyniku rozmów i konsultacji między resortami oświaty obu krajów, Minister Edukacji Francji potwierdził konieczność zróżnicowania nauczania języków obcych, co otwiera szanse na rozszerzenie nauczania języka polskiego.

Myślę, że wspólnie powinniśmy rozważyć problemy zachowania tożsamości narodowej i miejsca języka polskiego związanych z integracją w nowej rzeczywistości europejskiej.

Tak naprawdę, jakie miejsce zajmie język polski w zintegrowanej Europie, zależy od wielu czynników, instytucji i działań na rzecz jego promocji.

Jest sprawą oczywistą, że polonijne ośrodki nauczania języka polskiego powinne przybierać nowe, atrakcyjne formy, aby zachęcić dzieci i młodzież pochodzenia polskiego zamieszkałych w krajach Europy, jak i cudzoziemców, do nauki języka polskiego i poznania naszego kraju, jego historii i kultury, które zajmują znaczące miejsce w kulturze i wartościach europejskich.

Aby tę działalność wzmocnić i urzeczywistnić potrzebne są środki materialne, które pozwolą rozwinąć istniejące już struktury, czasami bardzo skromne, pozwolą tworzyć nowe kursy czy szkoły, umożliwią kontakty między ośrodkami nauczania języka polskiego w różnych krajach Europy, w celu wymiany pobytów młodzieży uczącej się języka polskiego, aby pobudzić lub odrodzić świadomość wartości znajomości języka ojczystego.

Jeżeli chodzi o zabieganie o fundusze europejskie pozwalające na szerszą promocję języka polskiego i działalnośći z tym związane, z pewnośćią mają one wiele źródeł.

W każdym kraju Unii Europejskiej są udostępniane różne programy poprzez instytucje zajmujące się specjalnie doradztwem, kontrolą i akceptacją przedstawianych projektów.

Przygotowanie programu dotyczącego kształcenia w zakresie językowym lub z orientacją przygotowującą do życia zawodowego, administracyjnego i społecznego w danym kraju, wymaga ogromnej pracy i zaznajomienia się z podstawowymi tendencjami tych programów. W zakresie działalności na terenie jednego kraju, proponowane są tak zwane mini-projekty do 23 000 euro i obejmują kształcenie młodzieży w zakresie znajomośći języka oraz przygotowania do życia społeczno-zawodowego. Dotyczy to młodzieży pragnącej uzyskać, lepiej i szybciej, status społeczny w kraju emigracji.

Odnośnie programów dotyczących nauczania języków europejskich „mniej nauczanych”, istnieją programy Sokrates-Lingua, Erasmus-Mundus i inne preferujące współpracę 3 do 5 krajów i wymagają niezawodnej koordynacji współdziałania i organizacji krajów zaangażowanych, pragnących skorzystać z funduszy przeznaczonych na ten cel.

Dotyczy to działalnośći oświatowych w zakresie samego nauczania języka, jak i spotkań nauczycieli, doskonalenia pedagogicznego, metodycznego i dydaktycznego w celu ustanowienia stałego partnerstwa międzyszkolnego.

Seminaria nauczycielske mają na celu zaznajomienie się z kwestiami oświaty europejskiej, umożliwianie wymiany konceptów pedagogicznych i metodycznych, jak również nawiązanie trwałych kontaktów między uczestnikami.

Sokrates II i Sokrates-Lingua i Lingua 2 dotyczą stałego dokształcania nauczycieli, przydziału stypendiów, współpracy europejskiej dotyczącej nauczania języków.

Dla nas, interesującym programem jest Sokrates-Lingua 2 popierający i finansujący tworzenie pomocy i programów do nauczania języków najmniej rozpowszechnionych i nauczanych. Program ten obejmuje kraje 25, Bułgarię, Rumunię i kraje EEE. Korzystać mogą z niego szkoły, uniwersytety, stowarzyszenia i ośrodki kształcenia.

Sokrates II Lingua przeznacza subwencje w celu poprawy nauczania języków. Jak poprzedni, dotyczy krajów 25, Bułgarii, Rumunii i EEE. Całość tego programu kładzie nacisk, szczególnie na rozwój kompetencji języków oficialnych Unii Europejskiej najmniej rozpowszechnianych i najmniej nauczanych.

Programy te należy realizować w partnerstwie conajmniej z 3 krajami, a okres realizacji nie może przekraczać więcej niż 3 lata. Projekty te składają się z koordynatora i partnerów (minimum 3 kraje, najlepiej 4 do 5).

Projekty wyłącznie językowe, można realizować w koordynacji 2 krajów.

W poszczególnych krajach, powstały specjalistycze placówki, które zajmują się przygotowaniem programu, a osoby odpowiedzialne za dany program należy kontakować w Brukseli i w Strasburgu.

Wszystkie te programy dotyczące subwencji, pomocy i gwarantów europejskich można konsultować na stronie internetowej: www.welcomeeurope.com

Frankfurt, 23 kwietnia 2005 I Zjazd Nauczycieli Języka Polskiego w Niemczech